Statystyki wskazują, że około 40% osób dorosłych cierpi na problemy ze snem, a 15% z nich odczuwa przez to negatywny wpływ na codzienne funkcjonowanie. Często wiąże się to z regularną ekspozycją na działanie sztucznego światła pochodzącego z ekranów telefonów i komputerów czy pracą w godzinach nocnych. Związane z tym zaburzenia rytmów okołodobowych są spowodowane nieprawidłowościami w wydzielaniu melatoniny, czyli związku popularnie nazywanego hormonem snu lub ciemności. Czym jest, jak działa i jakie objawy mogą świadczyć o niedoborach? Odpowiadamy poniżej.

Charakterystyka ogólna

Melatonina jest hormonem wydzielanym przez szyszynkę (gruczoł wydzielania wewnętrznego zlokalizowany w mózgu). (1) Została odkryta i wyizolowana z szyszynki bydlęcej w 1958 roku. (2) Jest metabolizowana z aminokwasu- tryptofanu, a następnie za pomocą enzymów obecnych w szyszynce serotonina jest przekształcana w melatoninę. (3) Hormon ten jest syntetyzowany również w siatkówce, układzie odpornościowym, przewodzie pokarmowym, wątrobie, nerkach, tarczycy i układzie rozrodczym. Dzięki znajdującym się w jelitach receptorom dla melatoniny, może one regulować ich pracę, która jest również mocno uzależniona od rytmów okołodobowych. (4) Odgrywa kluczowe znaczenie w regulowaniu snu i trybu czuwania organizmu, ale oprócz tego ma bardzo szerokie spektrum działania na nasz organizm. Wspiera pracę większości układów, reguluje funkcjonowanie układu hormonalnego, odpornościowego, nerwowego i co ciekawe, wykazuje bardzo silne właściwości antyoksydacyjne. (5)

Melatonina: (6), (7), (8)

  • jest silnym przeciwutleniaczem
  • wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego
  • wyrównuje rytm dobowy
  • pomaga w problemach ze snem - skraca czas zasypiania i poprawia jakość snu
  • wspiera zdrowie układu sercowo-naczyniowego
  • poprawia funkcje poznawcze i działa neuroprotekcyjnie

Czy suplementacja melatoniny jest bezpieczna?

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności opublikował opinię w sprawie suplementacji melatoniny, w której czytamy, iż melatonina jest wystarczająco scharakteryzowana i wywołuje korzystne efekty fizjologiczne. (9)

Standardową porcją melatoniny, która występuje w preparatach i suplementach diety jest 1-10 mg substancji czynnej. W randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą podawano ochotnikom 10 mg melatoniny doustnie przez 28 dni. Przez ten czas nie zaobserwowano skutków nieprzyjemnych dla zdrowia i toksycznego działania. Badania na ciężarnych modelach zwierzęcych również nie wykazały toksyczności melatoniny. (10)

Mechanizm działania antyoksydacyjnego

Dość zaskakującym działaniem melatoniny jest działanie przeciwutleniające, które jest jeszcze silniejsze od tego jakie wykazuje glutation, jeden z najlepiej poznanych antyoksydantów w naszym organizmie. Oprócz własnych właściwości pozwalających na „zmiatanie” wolnych rodników, melatonina stymuluje enzymy antyoksydacyjne oraz poprawia wydajność innych antyoksydantów. Specyfika jej działania polega na tym, iż razem z jej metabolitami, które również wykazują takie działanie, tworzy tzw. kaskadę przeciwutleniaczy i ze zwiększona siłą „uderza” w wolne rodniki. Jak widać hormon ten odgrywa ważną rolę w ochronie organizmu przed niekorzystnym działaniem stresu oksydacyjnego, co oznacza, że warto włączyć do diety produkty zawierające znaczące ilości melatoniny. (13)

Melatonina - gdzie ją znajdziemy?

Melatonina jest obecna w wielu produktach spożywczych. Znajdziemy ją zarówno w pokarmach pochodzenia zwierzęcego i roślinnego. W przypadku roślin jej zawartość jest uzależniona od warunków w jakich są one hodowane. Na ogół owoce charakteryzują się niższą zawartością melatoniny, a nasiona i liście dużo wyższą. Jak przedstawia się zawartość melatoniny w poszczególnych grupach produktów spożywczych?

  • zboża: zbadano 58 odmian kukurydzy i 25 odmian ryżu i ustalono, że średnia zawartość melatoniny dla kukurydzy i ryżu wynosi odpowiednio 96,5 ng/g produktu i 16 ng/g produktu. Pozostałe zboża: (15) undefinedundefinedundefined
  • owoce: melatonina znajduje się w wielu powszechnie spożywanych owocach, ale tylko w trzech rodzajach owoców odnotowano ilości melatoniny mogące wpływać w pewnym stopniu na nasz organizm (16) undefinedundefinedundefined
  • warzywa: melatonina jest obecna w wielu codziennie spożywanych warzywach, jednak nie są to ilości statystycznie istotne. Niewykrywalna jest ona w ziemniakach i burakach, ale w znacznych ilościach znajdziemy ją w: (17) undefinedundefined
  • orzechy: najwyższą zawartością melatoniny charakteryzują się pistacje - 233 ng/g (18)

Poparte nauką

Istnieje szereg badań naukowych dla melatoniny, oto niektóre z nich:

W bazie danych obejmujących artykuły z dziedziny medycyny i nauk biologicznych PubMed istnieje obecnie 27 425 badań wykazujących działanie melatoniny.
25
przeanalizowanych badań
22
wskazywało istotny statystycznie pozytywny wpływ na organizm
Informacje opublikowane w celu informacyjnym i nie mogą być traktowane jako indywidualne porady lecznicze. Zalecamy, aby przed rozpoczęciem jakiejkolwiek kuracji skonsultować się z lekarzem lub terapeutą. Wydawca nie ma intencji wchodzenia ze swoimi Czytelnikami w relację lekarz – pacjent. Wydawca nie odpowiada za niezawodność, skuteczność ani za poprawne korzystanie z informacji zawartych na stronie, ani za problemy zdrowotne, które mogą wystąpić na skutek omawianych terapii.
Przypisy
1.

Lerner A.B., Case J.D., Takahashi Y., Lee T.H., Mori W. Isolation of melatonin, a pineal factor that lightens melanocytes. J. Am. Chem. Soc. 1958;80:2587.

2.

Lerner A.B., Case J.D., Takahashi Y., Lee T.H., Mori W. Isolation of melatonin, the pineal gland factor that lightens melanocytes. 1958.

3.

Pineal serotonin N-acetyltransferase: expression cloning and molecular analysis. Coon SL, Roseboom PH, Baler R, Weller JL, Namboodiri MA, Koonin EV, Klein DC Science. 1995 Dec 8; 270(5242):1681-3.

4.

Extrapineal melatonin: sources, regulation, and potential functions. Acuña-Castroviejo D, Escames G, Venegas C, Díaz-Casado ME, Lima-Cabello E, López LC, Rosales-Corral S, Tan DX, Reiter RJ Cell Mol Life Sci. 2014 Aug; 71(16):2997-3025.

5.

Melatonin antioxidative defense: therapeutical implications for aging and neurodegenerative processes. Pandi-Perumal SR, BaHammam AS, Brown GM, Spence DW, Bharti VK, Kaur C, Hardeland R, Cardinali DP Neurotox Res. 2013 Apr; 23(3):267-300.

6.

Five years survival in metastatic non-small cell lung cancer patients treated with chemotherapy alone or chemotherapy and melatonin: a randomized trial. Lissoni P, Chilelli M, Villa S, Cerizza L, Tancini G J Pineal Res. 2003 Aug; 35(1):12-5.

7.

Protective actions of melatonin and growth hormone on the aged cardiovascular system. Paredes SD, Forman KA, García C, Vara E, Escames G, Tresguerres JA Horm Mol Biol Clin Investig. 2014 May; 18(2):79-88.

8.

Melatonin synergizes the chemotherapeutic effect of 5-fluorouracil in colon cancer by suppressing PI3K/AKT and NF-κB/iNOS signaling pathways. Gao Y, Xiao X, Zhang C, Yu W, Guo W, Zhang Z, Li Z, Feng X, Hao J, Zhang K, Xiao B, Chen M, Huang W, Xiong S, Wu X, Deng W J Pineal Res. 2017 Mar; 62(2):.

9.

https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2010.1467

10.

Bonomini F, Borsani E, Favero G, Rodella LF, Rezzani R. Dietary Melatonin Supplementation Could Be a Promising Preventing/Therapeutic Approach for a Variety of Liver Diseases. Nutrients. 2018 Aug 21;10(9):1135.

11.

[Melatonin: hormone and medication]. Touitou Y C R Seances Soc Biol Fil. 1998; 192(4):643-57.

12.

Melatonin in humans. Karasek M, Winczyk K J Physiol Pharmacol. 2006 Nov; 57 Suppl 5():19-39.

13.

Melatonin as an antioxidant: under promises but over delivers. Reiter RJ, Mayo JC, Tan DX, Sainz RM, Alatorre-Jimenez M, Qin LJ Pineal Res. 2016 Oct; 61(3):253-78.

14.

Wang J., Liang C., Li S., Zheng J. Study on analysis method of melatonin and melatonin content in corn & rice seeds. Chin. Agric. Sci. Bull. 2009;25:20–24

15.

Melatonin. Hardeland R, Pandi-Perumal SR, Cardinali DP Int J Biochem Cell Biol. 2006 Mar; 38(3):313-6.

16.

Sturtz M., Cerezo A.B., Cantos-Villar E., Garcia-Parrilla M.C. Determination of the melatonin content of different varieties of tomatoes (Lycopersicon esculentum) and strawberries (Fragariaananassa) Food Chem. 2011;127:1329–1334.

17.

Riga P., Medina S., Garcia-Flores L.A., Gil-Izquierdo A. Melatonin content of pepper and tomato fruits: Effects of cultivar and solar radiation. Food Chem. 2014;156:347–352.

18.

Spectrofluorimetric determination of melatonin in kernels of four different Pistacia varieties after ultrasound-assisted solid-liquid extraction. Oladi E, Mohamadi M, Shamspur T, Mostafavi A Spectrochim Acta A Mol Biomol Spectrosc. 2014 Nov 11; 132():326-9.