Kobiety w nauce – wyzwania i możliwości

Niewidzialne kobiety

Caroline Criado Perez w swojej książce Niewidzialne kobiety… stwierdza (i podaje na to liczne dowody), że świat jest niesamowicie zmaskulinizowany. Autorka uznaje, że problem tkwi przede wszystkim w lukach w danych [1].

Dane statystyczne często nie są dzielone według kryterium płci, co uniemożliwia określenie tego, kogo konkretna sprawa bardziej dotyczy. Ponadto w niektórych dziedzinach, np. kobiety są niedoreprezentowane. A jak się okazuje, ma to niebagatelne znaczenie dla życia i zdrowia połowy ludzkości.

Medycyna kontra kobiety

Dawniej uważano, że kobiety i mężczyźni różnią się przede wszystkim narządami rozrodczymi. Pomijając kwestie kulturowe i polityczne, pewnie to było jednym z powodów, dla których to niemal wyłącznie panowie brali udział w badaniach klinicznych.

Z czasem do grup badawczych dopuszczano więcej kobiet, jednak ten trend został zahamowany w 1977 r., gdy FDA (Amerykańska Agencja Żywności i Leków) opracowała wytyczne dotyczące wykluczenia kobiet w wieku rozrodczym z udziału we wczesnej fazie badań klinicznych, z wyjątkiem schorzeń zagrażających życiu. Było to związane z aferą z poprzedniej dekady, gdy w Europie i Australii przepisywano ciężarnym kobietom talidomid. Lek ten leczył poranne mdłości, ale przy okazji powodował wady wrodzone, a nawet zgon ich dzieci [2].

Podjęte działania miały chronić przyszłe matki oraz ich nienarodzone dzieci, jednocześnie zabezpieczając naukowców przed konsekwencjami prawnymi, gdyby jednak prowadzone badania spowodowały jakieś problemy zdrowotne u najmłodszych. Niestety te wytyczne wykluczyły z badań „niemal wszystkie kobiety przed menopauzą, w tym te, które stosowały antykoncepcję, miały niepłodnych partnerów lub powstrzymywały się od seksu” [2].

🙌 Już 10 lat później świat nauki zaczął domagać się reprezentacji kobiet w badaniach klinicznych, co w 1993 r. zostało oficjalnie zatwierdzone przez FDA [2].

Do tej pory kobiety rzadziej niż mężczyźni pojawiają się jako grupa badawcza w badaniach naukowych. Poza wspomnianym bezpieczeństwem płodu wymienia się także inne powody, m.in. kobiecy cykl, który utrudnia analizę badań czy obowiązki opiekuńcze [1-2]. Dlatego też mężczyźni stali się poniekąd reprezentantami dla obu płci, ponieważ ich organizmy są bardziej „stabilne” i przewidywalne. Niestety takie podejście może nieść poważne skutki dla zdrowia,a  nawet życia.

Czym kobieta różni się od mężczyzny?

Różnimy się m.in. anatomią, fizjologią, symptomami niektórych chorób czy metabolizmem pewnych leków. Przykłady?

❤️Zawał serca się u kobiet często objawia się dusznościami, nudnościami i bólem brzucha. Natomiast mężczyźni najczęściej czują ból w klatce piersiowej i lewym ramieniu [3].

Gdy kobieta i mężczyzna trafią na SOR, może być tak, że pomoc zostanie udzielona najpierw mężczyźnie, bo ma „typowe” objawy zawału.

🤧 Różnice między płciami ujawniają się również w przypadku szczepionek przeciw grypie. Okazuje się, że kobiecy układ odpornościowy z reguły wytwarza większą ilość przeciwciał, ale przy okazji panie doświadczają więcej działań niepożądanych po szczepionkach (NOP) niż mężczyźni.

W związku z tym sugeruje się, aby tworzyć dwa rodzaje szczepionek – dla kobiet, by zmniejszyć w ich przypadku ryzyko NOP i dla mężczyzn, by zwiększyć skuteczność działania szczepionki [5].

🏃🏼‍♀️ Na tym jednak różnice się nie kończą. Świat nauki sprawdził, w jaki sposób aktywność fizyczna wpływa na zdrowie osób z nadciśnieniem. Zarówno ćwiczenia aerobowe, jak i trening oporowy obniżają ciśnienie krwi u mężczyzn i kobiet.

Mimo wszystko pojawiają się różnice. Trening oporowy w większym stopniu obniża ciśnienie rozkurczowe u kobiet, ale w większym stopniu zwiększa sztywność tętnic u mężczyzn, co jest niezależnym predyktorem śmiertelności sercowo-naczyniowej [6].

Indywidualne podejście

Biorąc to wszystko pod uwagę, powinniśmy zawsze pamiętać o odmiennościach między płciami, ale także o naszych cechach osobniczych. Przecież nie od dziś wiadomo, że w przypadku leczenia czy pielęgnacji najlepiej się sprawdza indywidualne podejście, które może przyspieszyć powrót do formy i przywrócić wewnętrzny blask.✨

💡 Jakie role możemy pełnić w społeczeństwie? Zajrzyj do artykułu Dzień Kobiet 2.0: wolność wyboru ponad stereotypy.

Być kobietą nauki

Choć do pewnego momentu kobiety w ogóle nie były brane pod uwagę w badaniach klinicznych, to nie znaczy, że nie istniały w świecie nauki.

Już od starożytności obserwowały rzeczywistość i dokonywały znaczących odkryć. Były wśród nich m.in. filozofki, matematyczki, astronomki, przyrodniczki czy fizyczki. W XX i XXI w. kobiety nie osiadły na laurach – cały czas ich odkrycia zmieniają świat, np.:

✨ Maria Skłodowskka-Curie w 1903 r. otrzymała (wraz z mężem i współpracownikiem) Nagrodę Nobla z fizyki za badania nad promieniotwórczością, a 8 lat później indywidualnie w dziedzinie chemii za odkrycie polonu i radu.

💊 Gertrude Elion miała kluczowy wkład w rozwój nowoczesnych leków przeciwwirusowych, przeciwnowotworowych, immunosupresyjnych oraz stosowanych w leczeniu białaczki czy malarii.

🧶 Łotewska matematyczka Daina Taimiņa stworzyła modele powierzchni hiperbolicznych, korzystając z „typowo” kobiecej czynności jaką jest szydełkowanie. Wcześniej projektowano nietrwałe i niedokładne modele papierowe.

🗺️ May-Britt Moser odkryła „GPS mózgu”, dzięki któremu mamy tzw. orientację w terenie i pamięć przestrzenną.

🚀 W 2020 r. współlaureatką Nobla w dziedzinie fizyki została astronomka Andre Ghez za badania nad czarną dziurą.

Niestety nie zawsze osiągnięcia pań były doceniane. Wiele z nich pozostało w cieniu mężczyzn. Mila Marić pracowała wraz ze swoim mężem Albertem Einsteinem nad teorią względności, lecz uznanie zdobył wyłącznie on. Natomiast Marthe Gautier odkryła, że przyczyną zespołu Downa jest dodatkowy chromosom. Jednak szef zespołu badawczego, Jérôme Lejeune, przypisał to odkrycie sobie.

Na szczęście kobiety w nauce są coraz bardziej widoczne. Nawet producenci zabawek tworzą klocki, lalki i zestawy małych naukowczyń, by pokazać dziewczynkom, że świat nauki stoi dla nich otworem.

W różnorodności tkwi piękno

Jesteśmy różni i to jest piękne. Różnimy się wzrostem, wagą, kształtem sylwetki, kolorem włosów, oczu i skóry, a także płcią. Różnimy się charakterem, potrzebami i możliwościami.

🌹 Dzień Kobiet jest momentem, w którym nieco bardziej uświadamiamy sobie te odmienności, bo skupiamy się przede wszystkim na pięknie kobiecości. O tych różnicach warto pamiętać każdego dnia – spotykając się z przyjaciółmi, rozmawiając z lekarzem czy dobierając pielęgnację. Zaakceptowanie tej różnorodności zapewni nam lepsze relacje z ludźmi i skuteczniejsze zadbanie o swoje potrzeby.

🔬 Dzień Kobiet to również świetna okazja, by uświadomić sobie, że kobiety mają duży wkład w rozwój nauki już od zarania dziejów. Muszą włożyć sporo pracy w badania naukowe, a jednocześnie zawalczyć, aby ich osiągnięcia zostały zauważone i uznane za równie wartościowe, co dokonania mężczyzn.

Maria Skłodowska-Curie oraz wszystkie inne wspomniane panie to przykłady silnych kobiet, znających swoją wartość i cierpliwie dążących do wyznaczonych celów. Zabłysnęły dzięki swojej determinacji, a także wierze w sens swoich działań. Warto brać z nich przykład! ✨