Jak pomaganie zmienia nasz mózg?

Kwestia wyboru

Codziennie dokonujemy wyborów. Zjeść czekoladowego batonika czy zrobić odżywczy koktajl białkowy? Iść na siłownię czy obejrzeć serial? Według badaczy wysiłek jest awersyjny. Oznacza to, że jeśli dwa sposoby działania są powiązane z różną ilością wysiłku, ale tą samą nagrodą, to ludzie często wybierają opcję wymagającą mniejszego nakładu sił [1]. Oczywiste. 🙂

I choć wiele naszych decyzji podejmujemy z myślą o własnej korzyści, to często też działamy, aby pomóc innym. Nawet jeśli my nagrody nie otrzymamy lub będzie ona niewielka w stosunku do włożonej pracy. I całe szczęście, bo to nam pozwala współpracować i stawiać czoła wyzwaniom, a dzięki temu przetrwać jako gatunkowi.

Co wpływa na zachowania prospołeczne?

Zastanawiasz się, jak pomaganie zmienia nasz mózg? Zacznijmy z drugiej strony – jak zmiany w mózgu wpływają na chęć pomagania innym?

🧠 Brzuszno-przyśrodkowa kora przedczołowa (vmPFC) ma kluczowe znaczenie dla podejmowania decyzji. Jest również istotna dla analizy stosunku kosztów do zysków. W praktyce oznacza to, że mózg zadaje sobie pytania: „Czy opłaca mi się pomóc? Czy włożony w pomoc wysiłek przyniesie odpowiednio wysoką nagrodę?”

Pewnie pomyślałaś, że to bardzo interesowne zachowanie, a przecież gloryfikujemy bezinteresowną pomoc. I tu wkracza nauka!

Uszkodzenie mózgu a chęć pomagania

Wyniki badań brytyjskich naukowców dowodzą, że uszkodzenie brzuszno-przyśrodkowej kory przedczołowej negatywnie wpływa na motywację prospołeczną. Pacjenci z uszkodzeniem w obrębie vmPFC bardziej analizowali opłacalność pomocy w porównaniu z grupami kontrolnymi. W ich przypadku chęć podejmowania działań wymagających wysiłku, których celem było wsparcie innych, była mniejsza [1].

👉🏻 Wniosek: Prawidłowo działająca brzuszno-przyśrodkowa kora przedczołowa ma niebagatelne znaczenie w chęci niesienia pomocy drugiemu człowiekowi.

Dlaczego warto pomagać innym?

Uszkodzenia w obrębie mózgu są często zupełnie od nas niezależne. Ale istnieją czynności, które mogą wspierać jego zdrowie.

Tym razem badań podjęli się amerykańscy naukowcy i sprawdzili, co może „odmłodzić” mózg. Wykorzystali do tego wskaźnik BrainAGE, który określa różnicę między szacowanym (przewidzianym przez algorytm na podstawie rezonansu magnetycznego) a rzeczywistym wiekiem mózgu badanej osoby. Im większa różnica (wyższy wskaźnik), tym większe ryzyko m.in. chorób neurodegeneracyjnych i psychicznych [2].

Pewnie teraz zastanawiasz się, jak obniżyć BrainAGE i zachować sprawny umysł na starość? Wyniki badań są pokrzepiające! Okazuje się, że codzienne działania prospołeczne potencjalnie mogą działać neuroprotekcyjnie.

Z czego to wynika? Najprawdopodobniej z tego, że pomaganie wpływa na nasze samopoczucie, wywołuje radość i daje poczucie spełnienia. A to może m.in. uwalniać endogenną oksytocynę, która wywiera działanie przeciwlękowe, i przy okazji zmniejszać odczuwanie stresu na co dzień.

Jak pomagać innym – wysłuchać czy zrobić zakupy?

Pomoc innym można podzielić na wsparcie emocjonalne oraz pomoc instrumentalną (np. w obowiązkach domowych). I oba sposoby są ważne! Ale we wspomnianym badaniu wskaźnik BrainAGE różnił się pod względem rodzaju udzielonego wsparcia. Naukowcy dowiedli, że większe profity mózgowi przynosiła pomoc emocjonalna.

Zapewne wynika to z tego, że empatia, którą odczuwamy, wpływa na budowanie więzi z drugą osoby i wzmacnia w nas poczucie własnej wartości. A to daje nam korzyści psychologiczne i pozytywnie wpływa na zdrowie mózgu.

👉🏻 Wniosek: Pomaganie innym, a przede wszystkim wsparcie emocjonalne, mogą pozytywnie wpływać na zdrowie mózgu.

💡 Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do artykułu Jak emocje wpływają na mózg?

Jak pomagać chętniej?

Amerykańscy naukowcy nie ustają w badaniach. W 2015 r. przeanalizowali postawy ponad 1500 osób pod kątem korelacji ich zachowań prospołecznych i zachwytu nad otaczającym światem natury [3].

Zbadano, czy doświadczenie podziwu może pełnić istotną funkcję społeczną – „rezygnację ze ściśle egoistycznych interesów na rzecz poprawy dobrobytu innych”.

Przeprowadzono 5 badań, których wnioski są następujące. Osoby o większej skłonności do odczuwania podziwu:

1. wykazywały większą hojność w grze ekonomicznej,
2. opowiadały się za bardziej etycznymi decyzjami,
3. były bardziej hojne wobec nieznajomego,
4. deklarowały więcej wartości prospołecznych,
5. wykazywały większą gotowość do niesienia pomocy.

Taki wielki świat

Piąty eksperyment polegał na obserwowaniu wysokich obiektów przez 1 minutę. Pierwsza grupa wpatrywała się w olbrzymie drzewa eukaliptusowe mierzące 200 stóp wysokości (ok. 60 m). Druga grupa natomiast obserwowała wysokie budynki.

Okazało się, że 60 sekund wystarczyło, by uczestnicy, którzy wpatrywali się w drzewa, byli bardziej pomocni, zgłaszali wyższy poziom etyczności i mniejsze poczucie, że coś im się należy.

To oznacza, że nie wystarczy przyglądać się jakimkolwiek obiektom dużych rozmiarów. Badanie sugeruje, że powinien być on dziełem natury, bo to prowadzi do „postrzegania siebie jako mniej ważnego w wielkim porządku rzeczy”. To kolejny powód, dla którego warto spędzać czas aktywnie na łonie przyrody!

👉🏻 Wniosek: Podziw dla świata natury może zwiększać chęć pomagania innym.

Pomóc Ci?

Chęć niesienia pomocy to bardzo złożony proces, który zależy od wielu czynników. Składają się na niego m.in. działanie określonych struktur mózgu, motywacja, emocje, relacje społeczne oraz podziw dla świata.

Pomagamy przede wszystkim dla dobra innych. Ale przy okazji otrzymujemy profity, tj. lepsze samopoczucie, poczucie sensu i wsparcie zdrowia mózgu.

👉🏻 Wniosek: Warto pomagać!

💡 Altruizm to bezinteresowne działanie na korzyść innych. Okazuje się, że można zwiększyć jego poziom! Jak? Zajrzyj do artykułu dr Asi Wojsiat Współczucie a zmiany w pracy mózgu.