Poznaj składnik: kwiaty i owoce czarnego bzu

Wiele roślin jest nam znanych jeszcze z dzieciństwa, kiedy to były nam podawane przez nasze mamy i babcie w postaci naparów lub syropów. Bez wątpienia należy do nich bez czarny. Możemy go kojarzyć z przydomowych ogrodów, z wycieczek do lasu lub majowych bukietów.

Ten intensywnie pachnący krzew rodzi kwiaty i owoce o korzystnych dla ludzkiego organizmu właściwościach. Dlatego też trafiły do laboratoriów w celu dokładnej analizy. Czego udało się dowiedzieć naukowcom i jak możemy wykorzystać potencjał czarnego bzu? Odpowiadamy!

Czarny bez, białe kwiaty

Czarny bez (Sambucus nigra L., dziki bez, hyćka) to krzew o białych, silnie pachnących kwiatach, który latem wytwarza małe, czarne owoce zebrane w grona. Naturalnie występuje w całej Europie i jest źródłem wielu składników odżywczych oraz związków bioaktywnych. Najważniejszymi surowcami posiadającymi największą ilość substancji czynnych są kwiaty i owoce.

Co się kryje w owocach dzikiego bzu?

Owoce czarnego bzu są źródłem węglowodanów, w tym błonnika pokarmowego w postaci hemicelulozy, kwasu poligalakturonowego oraz pektyn. Średnia zawartość błonnika w owocach czarnego bzu to 7,4 g w 100 g owoców [1]. Ponadto znajdują się tam [2]:

• kwasy tłuszczowe: oleinowy i linolowy,
• garbniki oraz kwasy organiczne: kwas jabłkowy, octowy, walerianowy, winowy, szikimowy i benzoesowy,
• olejek eteryczny: złożony z ponad 30 różnych związków, głównie z aldehydów fenylowych i furfuralu,
• składniki mineralne: potas, żelazo, fosfor, cynk, miedź, mangan oraz śladowe ilości selenu, chromu, niklu oraz kadmu,
• witamina C,
• flawonoidy: kwercetyna, izokwercetyna, rutozyd, hiperozyd,
• flawonole i kwasy fenolowe,
• antocyjany.

Czarny bez – właściwości

• wzmacnia odporność

Badania dowodzą, że suplementacja czarnym bzem znacznie zmniejsza nieprzyjemne objawy ze strony górnych dróg oddechowych, a ponadto udokumentowano, że ma korzystny wpływ na organizm poprzez stymulację odpowiedzi immunologicznej i zapobieganie infekcji wirusowej [3-4].

Badanie in vitro dowiodło, że wyciąg z dzikiego bzu może hamować wirusa zakaźnego zapalenia oskrzeli (IBV) we wczesnym etapie infekcji, prawdopodobnie powodując, że wirus staje się niezakaźny [5].

• ma działanie antyoksydacyjne

Udokumentowano, że właściwości lecznicze bzu czarnego są związane z jego właściwościami przeciwutleniającymi. Preparaty z owoców czarnego bzu mogą również wykazywać działanie przeciwwirusowe i antyproliferacyjne [8-11].

• wpływa na zdrowie układu sercowo-naczyniowego

Badacze dowodzą, że suszony rozpyłowo ekstrakt z czarnego bzu może zmniejszyć poposiłkowe stężenia lipidów w surowicy [12].

Co zrobić z czarnego bzu?

Do najpopularniejszych przetworów z Sambucus nigra należą syrop z kwiatów czarnego bzu oraz syrop i sok z owoców czarnego bzu. Czy to najzdrowsze opcje? Oczywiście, że nie, ponieważ najczęściej dodajemy do nich cukier.

Doktor biochemii Małgorzata Kalemba-Drożdż, znana chwastożerczyni, w swoich publikacjach zachęca do spożywania czarnego bzu, proponując m.in. racuchy z baldachami hyćki, fermentowane niedojrzałe owoce oraz liście, ocet z kwiatów oraz marynowane pąki kwiatowe [13].

Zbyt odważnie? Możesz korzystać z dzikiego bzu w znacznie prostszy sposób. Świetnym rozwiązaniem jest ususzenie kwiatów i owoców i dodawanie ich np. do owsianek, koktajli i smoothie. Można również przygotować z nich napar.

Jak naturalnie wzmocnić odporność, korzystając z dobrodziejstw czarnego bzu?

Wszystko to brzmi naprawdę dobrze. Przygotowanie soku z dzikiego bzu z pomocą sokownika lub wyciskarki wolnoobrotowej wydaje się proste, a narwanie baldachów kwiatów do suszenia jeszcze łatwiejsze. Jednak diabeł tkwi w szczegółach. Nie każdy sposób obróbki przynosi równie korzystne efekty.

📚 Naukowcy z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu zbadali różne sposoby suszenia kwiatów i soku z owoców czarnego bzu pod kątem zachowania ich prozdrowotnych właściwości. Okazuje się, że w komercyjnym zastosowaniu najlepszą metodą konserwacji soku jest suszenie rozpyłowe z dodatkiem palatynozy – cukru o niskim indeksie glikemicznym, skutecznym w stabilizacji polifenoli. W przypadku kwiatów hyćki najlepsze efekty dało połączenie dwóch metod suszenia: suszenia wspomaganego ultradźwiękami (US-HPD) oraz wspomaganego promieniowaniem podczerwonym (IR-HPD) [14-16].

Pewnie teraz sobie myślisz, że nie skorzystasz z tego, co rodzi krzew rosnący w pobliżu. Niby jak miałabyś zastosować metody proponowane przez wrocławskich naukowców?

🌸 Kwiaty możesz suszyć związane w pęczek w suchym, przewiewnym i ciemnym miejscu bez użycia jakiegokolwiek sprzętu.

🍇 A owoce? Warto zaopatrzyć się w suszarkę do grzybów lub dehydrator z regulacją temperatury.

⚠️ Mimo bogactwa składników odżywczych i prozdrowotnych właściwości trzeba mieć się na baczności. We wszystkich częściach rośliny Sambucus nigra znajduje się sambunigryna – toksyczny glikozyd cyjanogenny. Szczególnie dużo znajduje się jej w liściach, zdrewniałych gałązkach i niedojrzałych owocach (a właściwie w pestkach). Ale spokojnie! Obróbka termiczna, suszenie i mrożenie neutralizują ten związek. Dlatego kwiaty, pąki, liście i owoce czarnego bzu należy spożywać po przetworzeniu [13-14].

Nalewka i wino z czarnego bzu na zdrowie?

Fermentacja alkoholowa owoców czarnego bzu prowadzi do zmiany ich właściwości antyoksydacyjnych. Przechowywanie i dojrzewanie wina z owoców dzikiego bzu powoduje spadek ilości polifenoli – po 3 latach ich poziom zmniejsza się nawet o ok. 20%. Dochodzi do degradacji antocyjanów, a w efekcie wraz z przechowywaniem wina spada jego aktywność przeciwutleniająca [17].

Ponadto nie ma bezpiecznej dawki alkoholu, która jednocześnie działałaby antyoksydacyjnie. W związku z tym lepszym prozdrowotnym wyborem będą suszone owoce hyćki lub wysokiej jakości suplementy diety z ekstraktem z owoców czarnego bzu.

Wypatruj krzewów dzikiego bzu w okolicy. Jeśli rosną z dala od dróg, warto skorzystać z ich kwiatów i owoców. To wzbogaci Twoją dietę o naturalne składniki, a przy okazji może wspierać zdrowie. 🙂

💡 Jak naturalnie wzmocnić odporność? Co na odporność dla dzieci? Więcej informacji znajdziesz w naszym artykułach:

• Nie czekaj do jesieni, zadbaj o swoją odporność już dziś!
• Jak wzmocnić odporność dziecka przed powrotem do szkoły?