Do czego prowadzi otyłość?

Światowy problem

Dane WHO są alarmujące. W 2024 r. 45% populacji miało nadwagę, z czego 16% żyło z otyłością. W przypadku dzieci i nastolatków statystyki są jeszcze bardziej niepokojące. Częstość występowania tych dolegliwości w ciągu ostatnich 30 lat wzrosła drastycznie – z 8% do 20%! [1]

Czy w Polsce sytuacja ma się lepiej? Niekoniecznie. Dane z 2022 r. pokazują, że ponad połowa dorosłych Polaków miała nadwagę, a niemal 14% cierpiało na otyłość. Ponadto szacuje się, że w najbliższych latach coraz więcej dzieci i dorosłych w naszym kraju będzie zmagało się z chorobą otyłościową [2].

Przyczyny otyłości i nadwagi

Co jest przyczyną tego stanu rzeczy? Nakłada się na to mnóstwo czynników. Na rozwój nadwagi i otyłości mają wpływ m.in. [1]:

• nadmiar kalorii,
• źle zbilansowana dieta,
• zbyt mała aktywność fizyczna,
• siedzący tryb życia,
• przyjmowane leki,
• obecność niektórych schorzeń lub chorób,
• genetyka.

Nadwaga i otyłość z reguły są wynikiem nadwyżki kalorycznej – spożywamy więcej kalorii, niż jesteśmy w stanie spalić. Do takiej sytuacji mogą przyczynić się także czynniki pośrednie, np. wszechobecne reklamy żywności o wysokiej zawartości cukru, soli i tłuszczów (często skierowane do dzieci i młodzieży), wysokie ceny żywności dobrej jakości (niezdrowe jedzenie często jest tańsze), brak przestrzeni do aktywności fizycznej [1].

Otyłość a niedożywienie

Co ciekawe, kiedyś nadwaga i otyłość były wyłącznie domeną krajów wysoko rozwiniętych. Teraz dołączyły do nich kraje średnio i słabo rozwinięte, w których te schorzenia współistnieją wraz z niedożywieniem… Jak to możliwe?

Tu już nie chodzi tylko o brak żywności w ogóle, ale niedobory składników odżywczych w diecie mimo pełnego talerza. Współcześnie niedożywienie może wynikać ze spożywania wysoko przetworzonej żywności, która dostarcza mnóstwo kalorii, ale na pewno nie gwarantuje dobrze zbilansowanych posiłków. Są to tzw. produkty o wysokiej gęstości energetycznej. Dlatego też tania żywność typu fast food czy słone i słodkie przekąski jednocześnie mogą prowadzić do przybierania na wadze i powodować niedobory [1].

Jak zdiagnozować problem?

Jak możemy określić, czy dotyczy nas nadwaga lub otyłość?

BMI, czyli indeks masy ciała

Na pierwszy ogień idzie BMI, czyli body mass index, czyli najbardziej popularna z metod. Jak to obliczyć? Masę ciała w kilogramach dzielimy przez wzrost w metrach podniesiony do kwadratu [1-2].

Przykład: Jeśli ważysz 65 kg i mierzysz 1,68 m, to wyliczenie wygląda tak: 65 kg : 1,68 m2 = 23,03 kg/m2. Co oznacza ten wynik?

Skala BMI (kg/m2)

• <18,5 – niedowaga
• 18,5-24,99 – waga w normie
• 25-29,99 – nadwaga
• ≥30 – otyłość (od tej wartości jest dodatkowo podzielona na 3 stopnie)

Zgodnie z normami indeksu masy ciała BMI na poziomie 23,03 to waga prawidłowa. Ale ten parametr nie wystarczy.

Kluczowe metody diagnostyczne

BMI może służyć jako pierwsze i ogólne narzędzie do rozpoznania nadwagi lub otyłości, ale na pewno nie jedyne. Istotnymi metodami diagnostycznymi są także m.in. obwód brzucha, wskaźnik WHR (stosunek obwodu talii do obwodu bioder) i analiza składu ciała, które pozwalają na określenie rozmieszczenia tkanki tłuszczowej, oraz badania krwi [1-2, 6].

Do czego prowadzi otyłość?

Otyłość to choroba przewlekła, a jednocześnie sama staje się przyczyną występowania rozmaitych dolegliwości, wśród których są m.in. [1-2, 5]:

• choroby układu krążenia, np. nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, arytmia, niewydolność serca,
• choroby metaboliczne, np. cukrzyca, dyslipidemia,
• choroby pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych,
• choroby układu kostno-stawowego, tj. zwyrodnienie stawów,
• niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby oraz jej zapalenie,
• bezdech senny.

Ponadto otyłość wiąże się również z konsekwencjami psychospołecznymi, np. spadkiem poczucia własnej wartości, stygmatyzacją społeczną czy ograniczeniem kontaktów towarzyskich.

Jak zapobiec otyłości?

Wbrew pozorom możesz zrobić wiele, by nie dopuścić do rozwoju nadwagi i otyłości. Oto 4 działania, które przyniosą Ci mnóstwo korzyści:

🚴 Przede wszystkim ruszaj się! Wybierz aktywności, które lubisz i na pewno będziesz praktykować – spacer, pływanie, bieganie, jazda rowerem, zajęcia taneczne czy ćwiczenia na siłowni.

🏷️ Czytaj składy produktów, które wkładasz do koszyka. Wbrew pozorom napis na słoiku z dżemem „Zrobiony z 100% naturalnych owoców” nie oznacza tego samego co „100% owoców”.

🍎 Wybieraj naturalne produkty, a unikaj tych wysoko przetworzonych i jak najwięcej gotuj w domu – wtedy masz pewność, że wiesz, co jesz.

🍬 Zlikwiduj szafkę ze słodkościami. Jeśli masz ochotę na coś słodkiego, sięgnij po orzechy, świeże owoce lub warzywa, suszone owoce bez cukru, skyr lub jogurt naturalny.

Jak pokonać otyłość?

Z uwagi na to, że otyłość to bardzo złożona choroba,, leczenie powinno odbywać się pod kontrolą specjalistów, tj. lekarz, dietetyk, psycholog. Z odpowiednim wsparciem i właściwymi narzędziami na pewno sobie poradzisz!

Deficyt kaloryczny

Niezbędnym warunkiem redukcji masy ciała jest wprowadzenie deficytu kalorycznego. To ujemny bilans energetyczny, czyli stan, w którym dostarczamy organizmowi mniej energii niż może zużyć.

Za pomocą specjalnych kalkulatorów możesz obliczyć swoje dzienne zapotrzebowanie kaloryczne. To informacja o tym, ile energii każdego dnia potrzebuje Twój organizm. Następnie należy odjąć od tego 15-25% kalorii i na tej podstawie skomponować codzienne menu.

Warto to zrobić z pomocą dietetyka, ponieważ zbyt niska kaloryczność diety wiąże się z ryzykiem zdrowotnym. Jadłospis powinien być gęsty odżywczo, czyli zapewniać wszystkie niezbędne składniki odżywcze i zapewniać sytość.

Nawet zdrowe produkty, tj. orzechy, oliwa czy awokado, są kaloryczne. Czasem jemy ich po prostu więcej niż potrzebuje nasz organizm. Dlatego wsparcie dietetyka w procesie odchudzania jest nieocenione, ponieważ stworzy jadłospis dopasowany do indywidualnych potrzeb.

Więcej białka

Dobrze zbilansowana dieta podczas odchudzania uwzględnia m.in. odpowiednią ilość białka, które może pomóc:

• dłużej utrzymać sytość po posiłku,
• ograniczyć podjadanie,
• lepiej chronić mięśnie podczas odchudzania,
• wspierać metabolizm,
• ułatwić utrzymanie efektów w dłuższej perspektywie.

💡 Chcesz wiedzieć więcej? Zajrzyj do artykułu Co daje białko? 10 rzeczy, których mogłaś nie wiedzieć.

Co możesz zrobić we własnym zakresie już dziś?

• Spaceruj, kiedy tylko możesz – ruch jest niezbędny w procesie odchudzania. Kolejnym krokiem będą regularne treningi.
• Wprowadź drobne zmiany do jadłospisu – jedno warzywo więcej do śniadania, chuda wędlina zamiast boczku, pełnoziarniste pieczywo zamiast chleba tostowego. I pamiętaj o białku!
• Otaczaj się ludźmi, którzy dają Ci wsparcie i dobry przykład. A następnie znajdź specjalistów, którzy przeprowadzą Cię przez ten proces.

Problem dużej wagi

Otyłość to problem na skalę światową. Niesie wiele negatywnych konsekwencji, które dotyczą nie tylko jednostki zmagającej się z tą chorobą, ale także jej najbliższych osób i całego społeczeństwa.

Niekiedy mówimy sobie „Akceptuję siebie”, próbując przejść do porządku dziennego z nadmiernymi kilogramami. Choroby i dolegliwości będące konsekwencją choroby otyłościowej czasem nie robią na nas wrażenia, nie działają jak straszak i nie zachęcają do dbania o siebie.

Warto jednak przypomnieć sobie lekkość, sprawność i brak bólu, które towarzyszyły nam, gdy kilogramów było mniej. Niejednokrotnie to wystarczy, aby zawalczyć o zdrowie. 🙂