PCOS – fakty i mity

Co to jest PCOS?

PCOS, czyli zespół policystycznych jajników (ang. policystic ovary syndrom) to zaburzenie metaboliczne związane z gospodarką hormonalną. Najczęściej dotyczy dziewcząt i kobiet w wieku rozrodczym.

Objawy zespołu policystycznych jajników [2-4]

Jak zdiagnozować PCOS? Wśród objawów tej endokrynopatii wymienia się:

• zaburzenia cyklu miesiączkowego (rzadkie, nieregularne lub nawet brak miesiączki),
• brak owulacji lub jej rzadkie występowanie,
• trudności z zajściem w ciążę lub niepłodność,
• nadmierne owłosienie na twarzy lub ciele (hirsutyzm),
• łysienie androgenowe,
• trądzik lub nadmiernie przetłuszczająca się skóra,
• otyłość lub nadwaga,
• zaburzenia gospodarki węglowodanowej, w tym insulinooporność, występującą niezależnie od nadwagi czy otyłości,
• ból w miednicy,
• zaburzenia nastroju, depresja, stany lękowe.

Przyczyny PCOS [2, 5]

Etiologia zespołu policystycznych jajników nie jest jeszcze do końca poznana. Na ten moment naukowcy uznają, że na występowanie PCOS mogą mieć wpływ czynniki:

• genetyczne – zapewne jest chorobą dziedziczną, za którą mogą odpowiadać różne geny; prawdopodobieństwo wystąpienia PCOS u danej kobiety wzrasta, gdy w rodzinie były przypadki tego schorzenia albo zaburzeń miesiączkowania, insulinooporności lub cukrzycy typu 2,
• hormonalne – w szczególności nadmierna produkcja androgenów oraz nieprawidłowa produkcja insuliny, LH i FSH,
• środowiskowe – styl życia może bezpośrednio wpływać na rozwój PCOS, np. źle zbilansowana dieta, brak aktywności fizycznej, przewlekły stres oraz brak higieny snu.

10 faktów i mitów o PCOS

Poniżej znajdziesz kilka potwierdzonych naukowo faktów i równie naukowo obalonych mitów na temat zespołu policystycznych jajników.

✅ FAKT – PCOS nie da się wyleczyć

Niestety to prawda. Do tej pory nauka nie znalazła skutecznego sposobu na to, by całkowicie wyleczyć zespół policystycznych jajników. Jednak medycyna już wie, jak leczyć PCOS, aby złagodzić objawy.

✅ FAKT – PCOS nie zawsze jest widoczny na USG

Zgodnie z kryteriami rotterdamskimi, aby mówić o zespole policystycznych jajników, powinny wystąpić przynajmniej 2 z 3 objawów [6]:

1. kliniczny i/lub biochemiczny hiperandrogenizm,
2. zaburzenia owulacji – rzadkie owulacje (oligoowulacja) lub ich całkowity brak (anowulacja),
3. policystyczna morfologia jajników widoczna w ginekologicznym badaniu USG lub podwyższony poziom hormonu anty-Müllera (AMH).

Przy okazji trzeba wykluczyć inne możliwe przyczyny tych zaburzeń.

💡 Uwaga! W przypadku dziewcząt w okresie dojrzewania stosuje się bardziej rygorystyczne kryteria. Charakterystyczne dla tego okresu mogą być początkowo nieregularne cykle oraz występowanie trądziku. W związku z tym część badaczy uważa, że aby zdiagnozować PCOS u dziewcząt, muszą występować wszystkie trzy wymienione objawy [2].

❌ MIT – PCOS to tylko choroba jajników

Jak nazwa wskazuje PCOS ściśle wiąże się z niewłaściwą pracą jajników. Mogą mieć również „charakterystyczny wygląd” – jajniki są powiększone i/lub występują na nich pęcherzyki (torbiele) [6].

Jednak oddziaływanie tego schorzenia jest znacznie szersze. Wiąże się m.in. z zaburzeniami hormonalnymi i niewłaściwym działaniem gospodarki cukrzycowo-insulinowej [6].

❌ MIT – Nieregularne miesiączki to zawsze objaw PCOS

Zaburzenia cyklu menstruacyjnego to jeden z objawów zespołu policystycznych jajników. Ale jeśli masz nieregularne miesiączki, wcale nie musi oznaczać, ze cierpisz na PCOS. Jednak zawsze warto skonsultować się z lekarzem.

Nieregularne cykle mogą być spowodowane m.in. przewlekłym stresem lub przemęczeniem, nadmierną utratą masy ciała, stosowaniem antykoncepcji hormonalnej, zbyt intensywnym treningiem fizycznym czy zaburzeniami odżywiania.

💡 Chcesz wiedzieć więcej? Przeczytaj artykuł 10 pytań o miesiączkę, czyli Q&A o kobiecych sprawach.

❌ MIT – Przy PCOS suplementacja jest wystarczającą metodą leczenia

PCOS to złożona choroba, a suplementacja jest elementem uzupełniającym leczenie.

W terapii PCOS lekarze indywidualnie, dobierają leki, m.in. metforminę, leki antyandrogenowe, doustne środki antykoncepcyjne, i suplementy, np. mio-inozytol, D-chiroinozytol, N-acetylocysteinę (NAC), kwas foliowy, witamine D, kwasy omega-3 [3, 5-7].

✅ FAKT – Dieta w PCOS – jadłospis ma znaczenie

Leki i suplementacja to tylko część terapii w przypadku zespołu policystycznych jajników. Bardzo ważne są również regularna aktywność fizyczna, higiena snu oraz dieta. Ma to pomóc w redukcji masy ciała lub utrzymaniu jej na właściwym poziomie.

🥗 Najważniejsze zalecenia dietetyczne przy PCOS [8]

• Jadłospis powinien obfitować w warzywa i owoce (5 porcji dziennie z czego ¾ to jarzyny), produkty pełnoziarniste (o niskim indeksie glikemicznym), zdrowe tłuszcze roślinne, chude mięso, tłuste ryby, nabiał niskotłuszczowy, strączki.
• Bardzo ważne są regularne posiłki (4–5 dziennie co 3–4 godziny) oraz śniadania max. 1 godzinę po przebudzeniu i kolacje najpóźniej 2-3 godziny przed snem.
• Dieta powinna ograniczać spożycie soli, cukrów prostych, tłuszczów utwardzonych i trans, żywności wysokoprzetworzonej i alkoholu.

✅ FAKT – Ciąża przy PCOS jest możliwa

Choć nieregularne cykle, zaburzona owulacja lub jej brak oraz komórki jajowe gorszej jakości skutecznie mogą utrudniać zajście w ciążę, to mimo wszystko nadal jest to możliwe. Zmiana stylu życia i wprowadzenie zaleceń dobranych przez lekarza mogą sprawić, że ciąża stanie się faktem.

Warto jednak pamiętać, że jeśli zmagasz się z tą endokrynopatią ryzyko powikłań związanych z ciążą jest dużo wyższe niż w przypadku kobiet zdrowych [6].

❌ MIT – Jeśli nie chcę mieć dzieci, nie muszę leczyć PCOS

Nawet jeśli nie planujesz zostać mamą, powinnaś podjąć się leczenia. Nieleczony zespół policystycznych jajników może wiązać się z nieprzyjemnymi powikłaniami i powodować m.in.: cukrzycę typu 2, nadwagę i otyłość, hiperlipidemię, choroby układu sercowo-naczyniowego, hiperplazję lub raka endometrium [3, 4, 6].

Kobiety z PCOS mogą również zmagać się z lękami czy depresją. Widoczne na zewnątrz objawy PCOS, tj. hirsutyzm czy otyłość brzuszna, mogą być przyczyną niezadowolenia z własnego wyglądu, a nawet stygmatyzacji społecznej [3, 4, 6]. Dlatego warto podjąć leczenie!

✅ FAKT – Insulinooporność często towarzyszy PCOS

Insulinooprność (IO) ma miejsce, gdy organizm nie jest wrażliwy na działanie insuliny. Jej nadmiar zaburza proporcje między mio-inozytolem (MI) a D-chiroinozytolem (DI) – dwiema formami inozytolu.

Przewaga DI nad MI może potencjalnie pobudzać jajniki do zwiększania poziomu androgenów i hormonu LH, a to prowadzi do zaburzeń cyklu miesięcznego [5].

📢 Chcesz wiedzieć więcej? Przeczytaj nasz artykuł Na co pomaga mio-inozytol?

❌ MIT – PCOS dotyczy tylko kobiet z nadwagą

Chociaż zespół policystycznych jajników bardzo często dotyczy kobiet z nadwagą i charakterystyczną otyłością brzuszną, nie jest to regułą. PCOS może również dotknąć kobiety szczupłe.

W związku z tym leczenie PCOS różni się w zależności od indeksu masy ciała (BMI). W przypadku kobiet szczupłych nacisk kładzie się m.in. na utrzymanie masy ciała, suplementację mikroskładnikami odżywczymi i ćwiczenia oporowe [9].

***

Zespół policystycznych jajników to zaburzenie, które nieleczone może pociągnąć za sobą szereg innych dolegliwości. Dlatego jeśli masz jakieś wątpliwości dotyczące Twojego stanu zdrowia, skontaktuj się ze specjalistą. Zrób to dla siebie. 🙂

Jeśli lekarz podsumuje Twoje objawy zdaniem „Taka pani uroda”, poszukaj profesjonalisty. Zaburzenia cyklu nie są normalnym elementem kobiecej natury, tylko problemem, który da się rozwiązać.